“คำทำนายภัยพิบัติประเทศไทย”: บทบาท เนื้อหา และวาทกรรมพุทธศาสนาในสังคมไทยร่วมสมัย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาลักษณะเนื้อหาของคำทำนายภัยพิบัติในประเทศไทย 2) เพื่อวิเคราะห์วาทกรรมพุทธศาสนาที่แฝงอยู่ในเนื้อหาของคำทำนาย และ 3) เพื่อวิเคราะห์บทบาทของคำทำนายที่มีต่อสังคมไทย เก็บข้อมูลระหว่างปี 2567 โดยรวบรวมคำทำนายภัยพิบัติของพระเกจิและผู้วิเศษในประเทศไทย จำนวน 10 สำนวน จากนั้นนำเหตุการณ์สำคัญมาวิเคราะห์เนื้อหาและบทบาทของคำทำนาย โดยใช้ทฤษฎีวาทกรรมและทฤษฎีบทบาทหน้าที่ ผลการศึกษาพบว่า ภัยที่พบมากที่สุด คือ อุทกภัยสูง นอกจากนี้เนื้อหาของคำทำนายยังชี้ชัดถึงภัยที่เกิดขึ้นในใจของมนุษย์รูปแบบใหม่ เช่น ภัยจากแรงโน้มถ่วงของโลกที่ขาดความสมดุลด้านการนำเสนอเนื้อหา มีการใช้กลวิธีสร้างความสมจริงโดยการกล่าวถึงฉากและวิถีชีวิตในเมืองที่ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงจากภัยพิบัติมีการยืนยันคำทำนาย โดยยกเหตุการณ์ภัยพิบัติที่เกิดขึ้นและอ้างถึงทัศนะของนักวิชาการเพื่อสร้างความน่าเชื่อถือ ยิ่งไปว่านั้นเนื้อหาของคำทำนายภัยพิบัติมีลักษณะเป็นวาทกรรมที่แทรกอุดมการณ์ความเข้มแข็งของพุทธศาสนา โดยเกริ่นนำถึงสาเหตุของภัยพิบัติว่ามีเหตุเกิดจากคนชั่ว มีธรรมชาติเป็นผู้คัดสรรคนดีให้เป็นผู้อยู่รอดในยุคที่พุทธศาสนาเป็น “ศูนย์กลางของศาสนาโลก” ทั้งนี้คำทำนายภัยพิบัติมีบทบาทต่อสังคม 5 ประการ ได้แก่ 1) บทบาทในการสะท้อนความหวาดวิตกของคนในสังคม 2) บทบาทในการเป็นสื่อผลิตซ้ำวาทกรรมพุทธศาสนา 3) บทบาทในฐานะกลไกในกระบวนการขัดเกลาศีลธรรมทางสังคม 4) บทบาทในการกระตุ้นเตือนการรับมือและป้องกันภัยพิบัติทางธรรมชาติ และ 5) บทบาทในการสร้างเครือข่ายของพระเกจิและผู้วิเศษในสังคมไทยที่สืบทอดคำทำนายในสายต่าง ๆ ทำให้คำทำนายดังกล่าวยังคงดำรงอยู่อย่างแพร่หลายและส่งอิทธิพลต่อจิตใจของคนในสังคมไทย