กรอบแนวคิดทางภูมิศาสตร์ว่าด้วยการวิเคราะห์: พื้นที่ อารมณ์ และความรู้สึก

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้เกิดขึ้นมาจากการตั้งข้อสังเกตที่ว่า สถานการณ์ ปรากฏการณ์ ตลอดจนปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคมล้วนมีอารมณ์เข้าไปเกี่ยวข้อง อารมณ์จึงเป็นปัจจัยสำคัญไม่น้อยไปกว่าเหตุผล ดังนั้นถ้าสามารถทำความเข้าใจอารมณ์ในมิติทางสังคมที่ต่างไปจากการอธิบายเชิงวิทยาศาสตร์แบบเดิมจะสามารถทำได้หรือไม่และจะขยายพรมแดนความรู้เพิ่มขึ้นมากน้อยเพียงใดด้วยเหตุนี้ผู้เขียนซึ่งมีความสนใจหลงใหลทางด้านภูมิศาสตร์จึงต้องการนำเสนอแนวคิดทางภูมิศาสตร์มนุษย์ของ Doreen Massey, Nigel Thrift และ Yi-Fu Tuan ที่สามารถนำมาเป็นกรอบอธิบายปรากฏการณ์ทางอารมณ์ในมิติทางสังคมได้โดยความน่าสนใจของกรอบคิดนี้คือ ไม่ได้มองว่าอารมณ์เกิดขึ้นอย่างโดดเดี่ยวแต่อารมณ์เกี่ยวพันกับพื้นที่ที่เชื่อมโยงสัมพันธ์กันอย่างซับซ้อน ทั้งนี้ผู้เขียนได้พยายามนำกรอบแนวคิดดังกล่าวมาสังเคราะห์แล้วสร้างเป็นรูปแบบการวิเคราะห์อารมณ์และความรู้สึกบนฐานคิดทางภูมิศาสตร์ เพื่อใช้เป็นเครื่องมือเชิงคุณภาพในการวิเคราะห์ปรากฏการณ์ปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับพื้นที่ในมิติอารมณ์และความรู้สึก โดยแบ่งเป็น 6 ขั้นตอน ได้แก่ 1) จุดเริ่มเปลี่ยน คือ ขั้นที่การเปลี่ยนแปลงเชิงพื้นที่เริ่มกระตุ้นอารมณ์ 2) กำเนิดอารมณ์ คือ ขั้นที่อารมณ์เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงเชิงพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ 3) อารมณ์ร่วม คือ ขั้นที่เกิดปฏิกิริยาทางอารมณ์แพร่กระจายและส่งผลกระทบต่อพื้นที่ 4) ความรู้สึกก่อรูป คือ ขั้นที่อารมณ์แปรเปลี่ยนเป็นความรู้สึกผ่านพื้นที่ 5) ตีความผลิตสร้างความหมาย คือ ขั้นที่สร้างความหมายระหว่างตัวเรากับพื้นที่ และ 6) วนกลับเปลี่ยนแปลง คือ ขั้นที่อารมณ์และความรู้สึก สร้างการรับรู้และก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง บทความวิชาการชิ้นนี้ผู้เขียนไม่ได้ต้องการผลลัพธ์ปลายทางที่สมบูรณ์ แต่อย่างน้อยก็สามารถเปิดพื้นที่เชิงการเรียนรู้ใหม่ ๆ มีแว่นของการวิเคราะห์เพื่อเข้าใจปรากฏการณ์ทางสังคมที่หลากหลายและลึกซึ้งขึ้น