พระอารมณ์ขันในบทพระราชนิพนธ์เรื่อง “ผี” ของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี: กลวิธีการเล่าและการสร้างความขบขัน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเรื่อง “พระอารมณ์ขันในบทพระราชนิพนธ์เรื่องผี ของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี: กลวิธีการเล่าและการสร้างความขบขัน” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลวิธีการเล่าเรื่อง กลวิธีการสร้างความขบขัน และลักษณะพระอารมณ์ขันที่ปรากฏในบทพระราชนิพนธ์เรื่องผีของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ วิเคราะห์ตัวบทจำนวน 25 เรื่อง จาก เรื่องผีสั้น ๆ และประชุมพระราชนิพนธ์ จำนวน 7 เรื่อง และ ผีพลอยประสม จำนวน 18 เรื่อง ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและกลวิธีทางวรรณศิลป์ ผลการศึกษาพบว่า กลวิธีการเล่าเรื่องที่สำคัญมี 5 ประการ ได้แก่ 1) การเล่าผ่านประสบการณ์และคำบอกเล่า 2) การใช้ฉากจริงและสถานที่ใกล้ตัว 3) การซ้อนเรื่องเล่าจากผู้พบเห็นหรือผู้เกี่ยวข้อง 4) การใช้บทสนทนา และ 5) การผสานรายละเอียดสามัญในชีวิตประจำวันเข้ากับเหตุการณ์เหนือธรรมชาติ กลวิธีดังกล่าวทำให้เรื่องผีมีลักษณะใกล้เคียงเรื่องจริงและเชื่อมโยงโลกเหนือธรรมชาติเข้ากับชีวิตประจำวัน ส่วนกลวิธีการสร้างความขบขันพบ 5 ประการ ได้แก่ 1) การพลิกภาพจำของผี 2) การวางเหตุการณ์ผีร่วมกับกิจกรรมในชีวิตประจำวัน 3) การสร้างความไม่ลงรอยและพลิกความคาดหมาย 4) การใช้ภาษา ชื่อเรื่อง และน้ำเสียงที่เป็นกันเอง และ 5) การนำเสนอความสัมพันธ์ระหว่างคนกับผีอย่างใกล้ชิด กลวิธีเหล่านี้ช่วยลดทอนความน่ากลัวและเปลี่ยนบรรยากาศของเรื่องจากความหวาดกลัวไปสู่ความรื่นรมย์ นอกจากนี้ ยังพบพระอารมณ์ขัน 4 ลักษณะ ได้แก่ พระอารมณ์ขันจากการพลิกความคาดหมาย พระอารมณ์ขันจากการสังเกตชีวิตประจำวัน พระอารมณ์ขันจากภาษาและการตั้งชื่อเรื่อง และพระอารมณ์ขันที่มีลักษณะอ่อนโยน ละเมียด และไม่มุ่งเยาะเย้ยความกลัวหรือความทุกข์ของผู้อื่น ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า ความขบขันในบทพระราชนิพนธ์เรื่องผีมิได้ทำหน้าที่เพียงสร้างความบันเทิง หากเป็นกลไกสำคัญในการ “ปลดผีจากความหลอน” ด้วยการลดทอนอำนาจของความกลัวและทำให้สิ่งเหนือธรรมชาติกลายเป็นส่วนหนึ่งของโลกชีวิตประจำวัน เรื่องผีจึงเป็นทั้งพื้นที่ของความรื่นรมย์ ความทรงจำ และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสถานที่ อันสะท้อนพระอารมณ์ขันที่มีลักษณะเฉพาะ ตลอดจนพระปรีชาสามารถด้านการเล่าเรื่องที่ทรงเปลี่ยนเรื่องชวนหวาดกลัวให้เป็นเรื่องที่สร้างทั้งความเพลิดเพลินและแง่คิดแก่ผู้อ่าน