แนวทางส่งเสริมการเลี้ยงไส้เดือน : กรณีศึกษา ฟาร์มไส้เดือนลุงดี หมู่ 1 บ้านหนองโพรงเข้ ตำบลควนพัง อำเภอร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาแนวทางการส่งเสริมการเลี้ยงไส้เดือนฟาร์มลุงดี และ 2) ศึกษาแนวทางการส่งเสริมการเลี้ยงไส้เดือนฟาร์มลุงดี หมู่ 1 บ้านหนองโพรงเข้ ตำบลควนพัง
อำเภอร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช โดยผู้วิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ประชากรและผู้ให้ข้อมูลในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ ผู้ดำเนินการฟาร์มไส้เดือนลุงดี คือ คุณนพดล ใหม่ด้วง ซึ่งเป็นผู้ให้ข้อมูลหลักที่มีประสบการณ์ตรงในการเลี้ยงไส้เดือนรวมถึง กลุ่มเกษตรกร และประชาชนผู้ใช้ประโยชน์จากมูลไส้เดือนในพื้นที่หมู่ 1 จำนวน 12 ท่าน ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสังเกตการณ์อย่างมีส่วนร่วม แล้วจึงนำข้อมูลมาสังเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ภูมิปัญญาการเลี้ยงไส้เดือนประกอบด้วย 2 รูปแบบ คือ 1.1) ระบบเปิด มีจุดเด่นด้านความสะดวก ประหยัดพื้นที่ และความคุ้มค่าเชิงต้นทุนซึ่งเหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับผู้เริ่มต้น และ 1.2) ระบบปิด มีประสิทธิภาพสูงในการควบคุมคุณภาพสภาวะแวดล้อมแต่ต้องแลกด้วยการจัดการที่ซับซ้อนและต้นทุนที่สูงขึ้น ในด้านการใช้ประโยชน์ ไส้เดือนมีศักยภาพสูงในการบำบัดขยะอินทรีย์ การผลิตปุ๋ยมูลไส้เดือน และน้ำหมักชีวภาพคุณภาพสูง ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของดินและกระตุ้นการเจริญเติบโตของพืชเท่านั้น แต่ยังเป็นกุญแจสำคัญในการลดการพึ่งพาสารเคมีเกษตร และ 2) แนวทางการส่งเสริมในอนาคต ควรเน้นการบูรณาการร่วมกับหน่วยงานภาครัฐและเอกชนผ่านการจัดตั้งศูนย์เรียนรู้ชุมชน การสร้างพื้นที่สื่อสารเชิงสร้างสรรค์ทั้งในรูปแบบเวทีชาวบ้านและสื่อออนไลน์ รวมถึงการพัฒนาเป็นอาชีพที่สร้างรายได้หลักและอาชีพเสริม ซึ่งสามารถช่วยให้คนในชุมชนพึ่งพาตนเองได้ เพิ่มรายได้และลดต้นทุนทางการเกษตรส่งเสริมการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน