การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์เพื่อยกระดับกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างขององค์กรธุรกิจ
คำสำคัญ:
ปัญญาประดิษฐ์, กระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง, การเปลี่ยนผ่านทางดิจิทัล, สัปปุริสธรรม 7บทคัดย่อ
กระบวนการจัดซื้อจัดจ้างเป็นกลไกสำคัญในห่วงโซ่อุปทานขององค์กรธุรกิจขนาดกลางและขนาดใหญ่ เกี่ยวข้องกับต้นทุนดำเนินงานในสัดส่วนสูงและมีผลโดยตรงต่อขีดความสามารถในการแข่งขัน ในบริบทของการเปลี่ยนผ่านทางดิจิทัล ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางในฐานะเครื่องมือยกระดับประสิทธิภาพและความโปร่งใสของกระบวนการนี้ แต่การศึกษาที่ผ่านมามักวิเคราะห์มิติเทคโนโลยี มิติกระบวนการ และมิติจริยธรรมแยกจากกัน บทความวิชาการนี้จึงมีวัตถุประสงค์สามประการ ได้แก่ 1. วิเคราะห์บริบทการเปลี่ยนผ่านทางดิจิทัลที่ผลักดันให้องค์กรธุรกิจต้องปรับกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง 2. วิเคราะห์บทบาทของปัญญาประดิษฐ์ในแต่ละขั้นตอนของห่วงโซ่กระบวนการจัดซื้อจัดจ้างเชิงกลยุทธ์ และ 3. นำเสนอกรอบจริยธรรมเชิงพุทธบูรณาการสำหรับกำกับการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ วิธีการที่ใช้ คือ การทบทวนเอกสารแบบบูรณาการ ผ่านกรอบทฤษฎีสามมิติ คือ กรอบการเปลี่ยนผ่านทางดิจิทัล (คน-กระบวนการ-เทคโนโลยี) กรอบการจัดซื้อจัดจ้างเชิงกลยุทธ์ และหลักสัปปุริสธรรม 7 ผลการวิเคราะห์พบว่าปัญญาประดิษฐ์ยกระดับได้ทุกขั้นตอน ตั้งแต่การระบุความต้องการด้วยการวิเคราะห์เชิงคาดการณ์การคัดเลือกผู้ขายด้วยการเรียนรู้ของเครื่อง การบริหารสัญญาด้วยระบบอัตโนมัติเชิงกระบวนการ ไปจนถึงการประเมินผลด้วยการมองเห็นด้วยคอมพิวเตอร์และแผงวิเคราะห์ข้อมูลแบบเรียลไทม์ ขณะเดียวกันยังมีข้อจำกัดที่ต้องบริหารควบคู่กัน ทั้งอคติของอัลกอริทึม ความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล ความไม่โปร่งใสของแบบจำลอง และผลกระทบต่อบุคลากร หลักสัปปุริสธรรม 7 สามารถจับคู่เข้ากับทุกขั้นตอนเพื่อเป็นกรอบจริยธรรมกำกับทิศทาง โดยมีสาระสอดคล้องกับกรอบธรรมาภิบาลปัญญาประดิษฐ์ระดับสากล ข้อเสนอสำคัญของบทความ คือ กรอบแนวคิด APT-EG (AI-Procurement Transformation with Ethical Governance) กรอบสามชั้นแบบวงแหวนซ้อนทับที่บูรณาการมิติมหภาค มิติจุลภาค และมิติจริยธรรมเชิงพุทธเข้าด้วยกัน พร้อมแนวทางนำไปใช้สามขั้นสำหรับผู้บริหารและผู้ปฏิบัติงานด้านจัดซื้อจัดจ้าง เพื่อให้การนำปัญญาประดิษฐ์มาใช้ให้เกิดประสิทธิภาพควบคู่กับความรับผิดชอบ
เอกสารอ้างอิง
เกศรินทร์ สมคุณ และคณะ. (2568). ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุของบุคลากรด้านการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุของมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 9(3), 1566-1581.
โกวิทย์ อุบลรัตน์. (2569). การเสริมสร้างสมรรถนะเชิงนโยบายของผู้บริหารท้องถิ่นในยุคดิจิทัล. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ, 4(1), 146-153.
จำเนียร จวงตระกูล และคณะ. (2568). การนำปัญญาประดิษฐ์มาใช้ในงานบริหารทรัพยากรมนุษย์. วารสารสมาคมรัฐประศาสนศาสตร์แห่งประเทศไทย, 7(2), 4-19.
จิตณรงค์ เอี่ยมสำอาง และคณะ. (2568). ปัญญาประดิษฐ์ในบริบทของธุรกิจ. วารสารนวัตกรรมการบริหารการจัดการและการสื่อสาร, 2(2), 44-64.
เจตพล สดีวงษ์ และคณะ. (2568). สภาพการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในการบริหารงานพัสดุยุคดิจิทัลของโรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอำนาจเจริญ. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 10(1), 361-374.
เฉลิมชัย อุทการ. (2567). ผลกระทบของการควบคุมการจัดซื้อจัดจ้างที่มีต่อประสิทธิภาพการจัดซื้อจัดจ้างของสถาบันอุดมศึกษาของรัฐในประเทศไทย. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย, 19(67), 69-79.
ชนาธิป พรมวัน และคณะ. (2568). การประยุกต์หลักพุทธธรรมเพื่อการบริหารจัดการโดยการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลของเทศบาลในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ, 3(3), 65-78.
ตรีสุคนธ์ สิทธิปัญญา และธนยศ กุลฑล. (2568). การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการตรวจนับบรรจุภัณฑ์เปล่ากรณีคลังสินค้า ABC. วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฎนครปฐม, 12(1), 80–90.
น้ำทิพย์ เสมอเชื้อ. (ม.ป.ป.). การกำหนดแนวทางกำกับดูแลปัญญาประดิษฐ์ที่เหมาะสมสำหรับประเทศไทย. สืบค้นเมื่อ 7 มิถุนายน 2569 จาก https://shorturl.asia/eorxkz.
นิตยา คลังเพชร. (2567). การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการตลาดดิจิทัล. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 9(2), 2545-2554.
บงกช บวรฤกษ์. (2568). การบริหารภาครัฐแบบยืดหยุ่น ปรับตัวอย่างไรให้ทันต่อความเปลี่ยนแปลง. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ, 3(3), 124-135.
ปวริศา แสงคำ. (2566). ผลกระทบเชิงกำกับของการเปลี่ยนแปลงทางดิจิทัลขององค์กรที่มีต่อความสัมพันธ์ระหว่างคุณธรรมและความโปร่งใสขององค์กรกับประสิทธิภาพการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐของสถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทย. วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี, 5(5), 1-19.
พงศกร ปรีชาวิทย์ และคณะ. (2568). การพัฒนารูปแบบศักยภาพผู้จัดการฝ่ายจัดซื้อของบริษัทก่อสร้างอาคารในยุคดิจิทัล. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 12(2), 167-186.
พระฉัตรมงคล วรมงฺคโล (วงษ์ธรรม) และพระมหานรินทร์ สุรปญฺโญ (เอมพันธ์). (2565). แนวทางการตรวจสอบและสร้างความโปร่งใสการจัดซื้อจัดจ้าง ตามพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560. วารสารชัยภูมิปริทรรศน์, 5(1), 11-23.
พระปราโมทย์ พุทฺธธมฺโม (แซ่ลี้). (2568). รัฐประศาสนศาสตร์ยุคใหม่กับการบริหารงานในยุคดิจิทัล. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ, 3(3), 173-180.
พระมหาภราดร ภูริสฺสโร (สุวรรณรัตน์). (2568). การบริหารมหาวิทยาลัยในยุค AI: ความท้าทายและการปรับตัว. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ, 3(3), 115-123.
พิมพ์ปวีณ์ ปฏิวรโต และสิริอร เศรษฐมานิต. (2555). กระบวนการจัดซื้อแบบบูรณาการ: กรณีศึกษาโรงกลั่นน้ำมัน. จุฬาลงกรณ์ธุรกิจปริทัศน์, 34(133), 33-62.
ภันทิลา ขำวิจิตราภรณ์ และคณะ. (2565). มิติของการเปลี่ยนแปลงของสายงานจัดซื้อในกลุ่มอุตสาหกรรมการผลิตเครื่องดื่ม และการเตรียมความพร้อมของบุคลากรเพื่อรองรับอุตสาหกรรมยุคดิจิทัล. วารสารวิทยาลัยโลจิสติกส์และซัพพลายเชน, 8(1), 20-33.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ลัดดาวัลย์ มากงลาด. (2566). ประสิทธิผลการจัดการงานจัดซื้อจัดจ้างด้วยระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) ของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. วารสารการจัดการภาครัฐและการเมือง, 1(1), 10–22.
วรวีร์ บุญสิน. (2568). แนวทางการพัฒนาและปรับปรุงกระบวนการปฏิบัติงานด้านการจัดซื้อวัสดุในระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์. วารสารนวัตศาสตร์สหวิทยาการ, 3(1), 46-62.
สุภาพร ณ หนองคาย. (2568). ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์: เทคโนโลยีพลิกโฉมธุรกิจ. วารสารวิทยาการจัดการปริทัศน์, 27(2), 262-271.
อธิภัทร สินทรโก และอัตติยาพร ไชยฤทธิ์. (2568). การจัดการทรัพยากรมนุษย์ในยุคปัญญาประดิษฐ์. Strategic Perspectives on Business and Marketing Management, 12(2), 130-144.
อรพินทร์ พญาพิทักษ์สกุล. (2569). ภาครัฐกับการจัดการความมั่นคงไซเบอร์ในยุคโลกาภิวัตน์. วารสารบัณฑิตศึกษาวิชาการ, 4(1), 125-133.
