พลวัตการสื่อสารของโฮงเฮียนภูมิปัญญาล้านนาเพื่อสืบทอดนาฏกรรมล้านนา
คำสำคัญ:
พลวัตการสื่อสาร, การปรับตัวทางวัฒนธรรม, นาฏกรรมล้านนา, โฮงเฮียนสืบสานภูมิปัญญาบทคัดย่อ
บทความวิจัย เรื่องพลวัตการสื่อสารของโฮงเฮียนภูมิปัญญาล้านนาเพื่อสืบทอดนาฏกรรมล้านนา เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพลวัตกระบวนการปรับตัวและรูปแบบการสื่อสารในการสืบทอดนาฏกรรมล้านนาของโฮงเฮียนสืบสานภูมิปัญญาล้านนา จังหวัดเชียงใหม่ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตการณ์ในพื้นที่และการวิเคราะห์สื่อที่ใช้ในกระบวนการถ่ายทอด
ผลการศึกษาพบว่า พลวัตการสื่อสารของโฮงเฮียนสืบสานภูมิปัญญาล้านนา ประกอบด้วยประเด็นสำคัญ 3 ด้าน คือ 1) ด้านกระบวนการถ่ายทอดความรู้ มีการเปลี่ยนผ่านจากการสื่อสารแบบระบบมุขปาฐะ (Oral Tradition) ที่เน้นความรู้ฝังลึก (Tacit Knowledge) และการเรียนรู้ผ่านร่างกาย (Embodied Learning) มาสู่ระบบสื่อสารแบบผสมผสาน โดยภูมิปัญญาดั้งเดิมได้ถูกถอดรหัสให้อยู่ในรูปแบบความรู้ชัดแจ้ง (Explicit Knowledge) ผ่านสื่อดิจิทัลและวิดีโอสาธิต เพื่อลดความเสี่ยงในการสูญหายขององค์ความรู้ 2) ด้านรูปแบบและช่องทางการสื่อสาร พื้นที่การสื่อสารได้ขยายจากลานกิจกรรมและชุมชนดั้งเดิมสู่สังคมเครือข่าย (Network Society) ผ่านแพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ ทำให้การสื่อสารวัฒนธรรมสามารถข้ามขีดจำกัดทางภูมิศาสตร์จากระดับท้องถิ่นสู่ระดับสากล และ 3) ด้านการปรับบทบาทหน้าที่ นาฏกรรมล้านนาถูกเปลี่ยนรูปจากการเป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมทางจิตวิญญาณ สู่การเป็นทุนทางวัฒนธรรมภายใต้กรอบของเศรษฐกิจสร้างสรรค์และการท่องเที่ยว
แม้จะมีการบูรณาการเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาร่วมด้วย แต่โฮงเฮียนสืบสานภูมิปัญญาล้านนายังคงรักษาความแท้จริงทางวัฒนธรรม (Cultural Authenticity) โดยใช้สื่อใหม่เป็นเพียงเครื่องมือสนับสนุน องค์กรยังคงให้ความสำคัญกับการสื่อสารระหว่างบุคคลผ่านระบบจารีตครูและศิษย์ เพื่อธำรงรักษาจิตวิญญาณและอัตลักษณ์ล้านนาให้คงอยู่ภายใต้บริบทโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
เอกสารอ้างอิง
กาญจนา แก้วเทพ. (2552). สื่อพื้นบ้าน: พลังแห่งการสืบทอดวัฒนธรรม. ภาพพิมพ์.
คณะเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร มหาวิทยาลัยพะเยา. (2563). การประยุกต์เทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการสร้างสรรค์พุทธศิลป์เสมือนจริง: กรณีศึกษาพระพุทธปฏิมาศิลาทรายสกุลช่างพะเยา [โครงการวิจัยที่ได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ]. มหาวิทยาลัยพะเยา.
ทับทิม เป็งมล สิริลักษณ์ กัลยา และณัฐวุฒิ วิทา. (2561). การจัดการองค์ความรู้ทางวัฒนธรรม เพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน. ว.การบริหารการปกครองและนวัตกรรมท้องถิ่น. 2(3), 93-106.
ก้องภพ ศิลปะสนยานนท์. (ครูศิลปิน โฮงเฮียนสืบสานภูมิปัญญาล้านนา). สัมภาษณ์ 8 เมษายน 2566.
ณัฐสิภา เจริญชัย. (ผู้เข้าร่วมอบรมหลักสูตรภูมิปัญญาล้านนาของโฮงเฮียนสืบสานภูมิปัญญาล้านนา). สัมภาษณ์ 24 เมษายน 2566.
นพดล ปุณยวีร์. (2553). ครูศิลป์พื้นบ้าน: กลไกการถ่ายทอดศิลปวัฒนธรรมล้านนา. สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ลักษณา เกยุราพันธ์. (2561). รูปแบบการจัดการความรู้ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมท้องถิ่น กรณีศึกษา: อำเภอปากพลี จังหวัดนครนายก. ว.วิจัยและพัฒนา วไลยอลงกรณ์ในพระบรมราชูปถัมภ์ สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์. 13(2), 75-84.
วรัญญา ภัทรสุข. (2553). ระเบียบวิธีวิจัยทางสังคมศาสตร์. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศศิกานต์ สังข์ทอง และฐิตินัน บุญภาพ คอมมอน. (2562). การบูรณาการการสื่อสารสื่อพื้นบ้านกับสื่อใหม่เพื่อส่งเสริม และพัฒนาวัฒนธรรมผ้าย้อมคราม จังหวัดสกลนคร. ว.นิเทศศาสตร์ธุรกิจบัณฑิตย์. 13(2), 339-382.
Castells, M. (2010). The rise of the network society (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
Halim, P, Badruddin, S, & P, S. A. K. (2025). Rethinking local knowledge: Digitizing local knowledge between extinction and sustainability. Journal of Social Political Sciences. 6(3), 245-262. https://doi.org/10.52166/jsps.v6i3.311
Jisha, C. K. (2025). Digital preservation of indigenous knowledge in Kerala. International Journal of Innovations & Research Analysis (IJIRA). 5(4), 139–144.
Kurin, R. (2004). Safeguarding intangible cultural heritage: Key factors in implementing the 2003 convention. International Journal of Intangible Heritage, 1, 10-20.
Liu, Z., Ghouri, A. M., Wang, J., & Lin, C. (2025). Digital religion and Generation Z: An empirical study in the context of China. Frontiers in Psychology, 16.
Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The knowledge-creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. Oxford University Press.
Okeke, O. R., & Omosotomhe, S. I. (2025). Navigating the politics of indigenous knowledge in the digital age. International Journal of Sub-Saharan African Research (IJSSAR). 3(4), 314-327. https://doi.org/10.5281/zenodo.18111900
Ong, W. J. (1982). Orality and literacy: The technologizing of the word. Methuen.
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education. Greenwood Press.
Saad, S., Wediyantoro, P. L., & Zolkifli, A. N. F. (2024). Cultural preservation in the digital age: The future of indigenous folktales and legends. RSIS International.
Tran, M. K., & Davies, A. (2024). The hybrid authenticity of virtual pilgrimage. Marketing Theory. 25(1).
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
หมวดหมู่
สัญญาอนุญาต
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
##default.contextSettings.thaijo.licenseTerms##
