การประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมสำหรับเสริมสร้างจิตสาธารณะที่ปรากฏในพระไตรปิฏก

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ 1) ศึกษาหลักพุทธธรรมที่มีบทบาทในการเสริมสร้างจิตสาธารณะที่ปรากฏในพระไตรปิฎก และ 2) ศึกษาการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมดังกล่าวเพื่อเสริมสร้างจิตสาธารณะในบริบทของสังคมไทย การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพในลักษณะการวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) โดยใช้แหล่งข้อมูลหลักจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อรรถกถาฉบับภาษาไทย ของมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ตลอดจนเอกสารทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง การวิเคราะห์ข้อมูลใช้กระบวนการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) เพื่อสังเคราะห์หลักธรรมที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาจิตสาธารณะ

ผลการวิจัยพบว่า หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในพระไตรปิฎก อาทิ สังคหวัตถุ 4 ได้แก่ ทาน (การให้) ปิยวาจา (วาจาอันเป็นที่รัก) อัตถจริยา (การประพฤติเป็นประโยชน์) และสมานัตตตา (การวางตนเสมอต้นเสมอปลาย) รวมถึงสาราณียธรรม 6 ซึ่งประกอบด้วยเมตตากายกรรม เมตตาวจีกรรม เมตตามโนกรรม สาธารณโภคิตา สีลสามัญญตา และทิฏฐิสามัญญตา ล้วนมีศักยภาพในการส่งเสริมจิตสำนึกสาธารณะของบุคคลและสังคมได้อย่างเป็นระบบ เพื่อการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมสำหรับเสริมสร้างจิตสาธารณะที่ปรากฎในพระไตรปิฎก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อมีการบูรณาการเข้ากับองค์ความรู้สมัยใหม่ เช่น จิตวิทยาชุมชน การพัฒนาสังคม การใช้บุคคลต้นแบบที่นำหลักธรรมไปปฏิบัติจริง ควรเริ่มการพัฒนาจิตใจของบุคคล พฤติกรรมความรับผิดชอบต่อสังคมในระยะยาว งานวิจัยนี้ได้สร้างองค์ความรู้เชิงบูรณาการระหว่าง “หลักพุทธธรรม” กับ “กระบวนการเสริมสร้างจิตสาธารณะ” ออกมาในรูปแบบโมเดลการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมสำหรับเสริมสร้างจิตสาธารณะ