การศึกษากลวิธีการตั้งชื่อตอนและการสะท้อนปัญหาสังคมยุคดิจิทัลผ่านลักษณะและพฤติกรรมตัวละครเด็กในวรรณกรรมเยาวชน “Becoming a Butterfly: การเดินทางของผีเสื้อหลากสี”

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลวิธีการตั้งชื่อตอนและวิเคราะห์การสะท้อนปัญหาสังคมยุคดิจิทัลผ่านลักษณะและพฤติกรรมของตัวละครเด็กในวรรณกรรมเยาวชนเรื่อง Becoming a Butterfly: การเดินทางของผีเสื้อหลากสี โดยเมริษา ยอดมณฑป ซึ่งใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ วิเคราะห์เนื้อหาและตีความเชิงวรรณศิลป์ภายใต้กรอบแนวคิดด้านการตั้งชื่อตอนและการสะท้อนภาพสังคม

ผลการวิจัยพบว่า (1) วรรณกรรมเรื่องนี้สะท้อนปัญหาสังคมยุคดิจิทัลผ่านตัวละครเด็ก 12 ตัวละครอย่างชัดเจน โดยใช้การตั้งชื่อตอนเป็นกลไกเชื่อมโยงโครงเรื่องกับประเด็นร่วมสมัย ได้แก่ ความรุนแรงในครอบครัว ปัญหาสุขภาพจิต การกลั่นแกล้งทางออนไลน์ และความโดดเดี่ยวทางสังคม กลวิธีการตั้งชื่อตอนจำแนกได้ 4 ลักษณะ คือ การใช้คำนำหน้าชื่อตัวละครเด็กร่วมกับ (1) สัญลักษณ์ (2) สมญานาม (3) สถานการณ์สำคัญ และ (4) พฤติกรรมเด่น ซึ่งทำหน้าที่ชี้นำการตีความและสะท้อนภาวะทางอารมณ์ จิตใจ และสังคมของตัวละคร (2) ปัญหาที่ปรากฏสัมพันธ์กับมิติสุขภาพจิต ครอบครัว การถูกกลั่นแกล้ง ความโดดเดี่ยว และการค้นหาอัตลักษณ์ แม้จะเป็นประเด็นที่ปรากฏในทุกยุคสมัย แต่ในบริบทดิจิทัลกลับซับซ้อนและรุนแรงยิ่งขึ้น อย่างไรก็ตาม วรรณกรรมเรื่องนี้มิได้เพียงสะท้อนปัญหา หากยังเสนอแนวคิดเชิงบวกในการเผชิญความยากลำบาก ผ่านการเน้นคุณค่าของสติ การเกื้อกูล และความเข้มแข็งทางจิตใจ ผลการวิจัยจึงชี้ว่าวรรณกรรมเยาวชนสามารถเป็นสื่อสำคัญในการสร้างความตระหนักรู้ ส่งเสริมความเข้าใจ และสนับสนุนการพัฒนาทางอารมณ์และจิตใจของเด็กในสังคมยุคดิจิทัลได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2565). รายงานสถานการณ์สุขภาพจิตเด็กและเยาวชนในยุคดิจิทัล. https://www.dmh.go.th

ตรีศิลป์ บุญขจร. (2547). นวนิยายกับสังคมไทย (2475–2500) (พิมพ์ครั้งที่ 3). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เถกิง พันธุ์เถกิงอมร. (2541). นวนิยายและเรื่องสั้น: การศึกษาเชิงวิเคราะห์และวิจารณ์. คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ สถาบันราชภัฏสงขลา.

ธัญญา สังขพันธานนท์. (2539). วรรณกรรมวิจารณ์. นาคร.

พรรณทิตา ปานเอี่ยม. (2554). การวิเคราะห์วรรณกรรมเยาวชนรางวัลแว่นแก้ว ปี พ.ศ. 2552 ประเภทนวนิยาย [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. ศูนย์ข้อมูลการวิจัย Digital “วช.” https://doi.nrct.go.th/ListDoi/listDetail?Resolve_DOI=10.14457/SU.res.2011.74

พิทยา ว่องกุล. (2540). พลานุภาพแห่งวรรณกรรม (พิมพ์ครั้งที่ 1). ดอกหญ้า.

เมริษา ยอดมณฑป. (2563). Becoming a butterfly: การเดินทางของผีเสื้อหลากสี. แมงมุมบุ๊ค.

รังสินี หลักเพชร. (2561). ปัญหาเยาวชนและปัญหาสังคมในวรรณกรรมเยาวชนไทยร่วมสมัย [วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. Chulalongkorn University Theses and Dissertations (Chula ETD). https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/3208

ศิวกานท์ ปทุมสูติ. (2553). คู่มือการอ่านคิดวิเคราะห์. นวสาส์นการพิมพ์.

สายทิพย์ นุกูลกิจ. (2543). วรรณกรรมไทยปัจจุบัน (พิมพ์ครั้งที่ 4). มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ บางเขน.

สุเทพ สุวีรางกูร. (2551). ปัญหาสังคม. โอเดียนสโตร์.

สุภาสิณี คุ้มไพรี. (2557). การสืบทอดวรรณคดีและนิทานในวรรณกรรมเยาวชนไทยช่วงปี พ.ศ. 2545–2554 [วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. Silpakorn University Repository: SURE. https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/4473

สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2551, 5 พฤศจิกายน). สมญานาม. http://legacy.orst.go.th/?knowledges=สมญานาม-๕-พฤศจิกายน-๒๕๕๑

อิงอร สุพันธุ์วนิช. (2547). เลื่อมลายสายรุ้ง: ภาพสะท้อนสังคมไทยในนวนิยายปัจจุบัน. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. https://doi.org/10.58837/CHULA.RES.2004.87

Barthes, R. (1957). Mythologies (Collection Pierres vives). Éditions du Seuil.

Chatman, S. (1978). Story and discourse: Narrative structure in fiction and film. Cornell University Press.

TK Park. (2565, 6 มิถุนายน). ชวนส่องเทรนด์วรรณกรรมเยาวชนและวัยรุ่นในยุคที่โลกเปลี่ยนเร็ว. https://tkpark.or.th/tha/articles_detail/1654487443778/ชวนส่องเทรนด์วรรณกรรมเยาวชนและวัยรุ่นในยุคที่โลกเปลี่ยนเร็ว