คติชนคนบันเทิง : พิธีกรรมที่ปรากฏในกองถ่ายละครโทรทัศน์ช่อง 3

Main Article Content

ปาลิตา วรวุฒิ
อภิลักษณ์ เกษมผลกูล

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาพิธีกรรมที่ปรากฏในกองถ่ายโทรทัศน์ช่อง 3 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา
1) พิธีกรรมที่ปรากฏในกองถ่ายละครโทรทัศน์ช่อง 3 และ 2) บทบาทหน้าที่ของพิธีกรรมที่มีต่อกองถ่ายละครโทรทัศน์ช่อง 3 การศึกษาในครั้งนี้มุ่งเน้นไปที่พิธีกรรมที่ปรากฏในกองถ่ายละครช่อง 3 เนื่องจากช่อง 3 เป็นสถานีโทรทัศน์ที่มีข้อมูลเกี่ยวกับพิธีกรรมและคติชนมากที่สุด และมีผู้จัดละครที่มีชื่อเสียงมากในช่วง
ปีพ.ศ. 2559-2566 จากการสำรวจข่าวออนไลน์ ซึ่งรวมถึงมีการสัมภาษณ์ข้อมูลเกี่ยวกับพิธีกรรมจากบุคคลที่มีความเกี่ยวข้องในกองถ่ายละคร การวิจัยนี้ใช้แนวคิดสัญลักษณ์ในพิธีกรรมและทฤษฎีบทบาทหน้าที่ของคติชนในการวิเคราะห์ข้อมูล ผลการวิจัยพบว่าพิธีกรรมในกองถ่ายละครสามารถแบ่งออกเป็น 3 ช่วงหลัก ได้แก่ ก่อนการถ่ายทำ ระหว่างการถ่ายทำ และหลังสิ้นสุดการถ่ายทำ นอกจากนี้ยังพบว่าพิธีกรรมในกองถ่ายมีบทบาทสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ 1) การเสริมสร้างความเชื่อมั่นและกำลังใจให้แก่ทีมงานและนักแสดง 2) การเสริมสร้างความสามัคคีในหมู่ทีมงานและนักแสดง และ 3) การสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้กับการทำงานและกองถ่าย
ผลการศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า พิธีกรรมในกองถ่ายละครเป็นเครื่องมือที่สำคัญในการเสริมสร้างความร่วมมือและความมั่นใจให้กับกลุ่มคนบันเทิงในการทำงานร่วมกัน 

Article Details

รูปแบบการอ้างอิง
วรวุฒิ ป., & เกษมผลกูล อ. (2025). คติชนคนบันเทิง : พิธีกรรมที่ปรากฏในกองถ่ายละครโทรทัศน์ช่อง 3. ช่อดอกปีบปริทัศน์, 1(2), 1–22. สืบค้น จาก https://so18.tci-thaijo.org/index.php/chorparitas/article/view/1116
ประเภทบทความ
บทความวิจัย

เอกสารอ้างอิง

กิ่งแก้ว อัตถากร. (2519).คติชนวิทยา. กรุงเทพฯ: คุรุสภา

กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม. (2567).ทําไมเรียกพิธี “ครอบครู” ทั้งที่ครู (เศียรพ่อแก่) ครอบศิษย.์สืบค้น2567,พฤษภาคม17จากhttps://www.silpamag.com/culture/article_140463

กองอนุศาสนาจารย์. (2554).ฤกษ์งาม ยามดี. ธรรมมานุศาสตร์.สืบค้นจากhttps://cpc.rtaf.mi.th/images/Dhammanusasana/081Dhammanusasana.pdf

กฤตยา ณ หนองคาย. (2562). จากศรัทธาสู่พิธีกรรมบูชา:เรื่องเล่าประวัติชีวิตและวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ของ“พ่อปู่มิตร ชัยบัญชา”.วารสารมนุษยศาสตร์วิชาการ,26(2),253-255(อ้างอิงTurner,2554)file:///C:/Users/Administrator/Downloads/sriwanb,+%23%23default.groups.na

me.manager%23%23,+09-%E0%B8%81%E0%B8%A4%E0%B8%95%E0%B8%A 2%E0%B8%B2-4.pdf

ข่าวสด. (2561, มีนาคม21).ทีมบุพเพฯ พร้อม "รําแก้บน" รับทัพแฟนคลับ แย้มละครยังตัดต่อไม่จบ คืบ 3 ตอน พิเศษ!.[ข่าวบันเทิง]สืบค้นจากhttps://www.khaosod.co.th/entertainment/news_910370

ขวัญทิวา ผิวผาด, กุลธีรา อุดมพงศ์วัฒนา และพิทักษ์ ศิริวงศ์. (2555).ความเชื่อ การบนบานและการใช้ ของแก้บนผู้ที่มาแก้บนศาลเจ้าแม่นมสาว เกาะนมสาว ตําบลสามร้อยยอด อําเภอสามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์[วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศิลปากร].สืบค้นจากhttps://gsbooks.gs.kku.ac.th/55/cdgrc13/files/hmp20.pdf

จุฑาทิพย์ ไกรนารา. (2566).ความเชื่อและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับวิญญาณนิยมและบทบาททางสังคมของชาวพุทธไทยในอําเภอทุ่งใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช.วารสารหาดใหญ่วิชาการ, 21(3), 568-590.สืบค้นจากhttps://so01.tci-thaijo.org/index.php/HatyaiAcademicJournal/article/view/258213/175151

ณภัทร ดิษย์กุล. (2567,23 กันยายน). ผู้ช่วยผู้จัดละคร.[การสัมภาษณ์ส่วนบุคคล].

ต่อศักดิ์ แก้วจรัสวิไล และสุรเชษฐ์ ชัยวงศ์. (2566).มวยไทย : อํานาจอ่อนที่ทรงอิทธิพล.วารสารกองทุน พัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์, 2(1), 1-12.https://so04.tci-thaijo.org/index.php/tmfjournal/article/view/TMF-Journal/178940

ถาวร โกอุดมวิทย์. (2529).พิธีกรรม[วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต]. สาขาวิชาภาพพิมพ.์https://sure.su.ac.th/xmlui/bitstream/handle/123456789/5730/MA_Thavorn_KoUdom vit.pdf?sequence=6&isAllowed=y

ทิพวรรณ ธรรมเพียร, พิทยารัตนาภรณ์ เปียพินทอง, และนรินาถ วงศ์ปรีดา. (2564). ศึกษาความเชื่อและพิธีกรรมที่ปรากฏในละครโทรทัศน์เรื่อง ฤกษ์สังหาร.วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ วไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์, 16(1), 104-113.สืบค้นจากhttps://so06.tci-thaijo.org/index.php/vrurdihsjournal/issue/view/18071/5773

ไทยโพสต์. (2564).ละครฟอร์มใหญ่‘เพลิงนาคา’กลับมาปลุกกระแสแรงศรัทธาอีกครั้ง. สืบค้นจากhttps://www.thaipost.net/main/detail/108921

ไทยรัฐออนไลน์. (2561, 1 เมษายน).ดีเกินคาด!! โป๊ป เบลล่า นําทีมบุพเพสันนิวาส รําแก้บนฉลองเรตติ้งแรง.[ข่าวบันเทิง].สืบค้นจากhttps://www.thairath.co.th/entertain/news/1244421

นราพร สังข์ชัย. (2552). บทละครโทรทัศน์ไทย: กระบวนการสร้างสรรค์และเทคนิค.วารสารวิชาการ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย, 29(3), 140-142.สืบค้นจาก

http://utcc2.utcc.ac.th/utccjournal/293/นราพร%20สังข์ชัย.pdf

นักรบ นาคสุวรรณ์. (2551).ความเชื่อและพิธีกรรมของประชาชนที่มีต่อพระพิฆเนศ : กรณีศึกษาเทวสถานในกรุงเทพมหานคร.วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต.มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, สาขาวิชาศิลปศาสตร์, แขนงวิชาไทยคดีศึกษา.สืบค้นจาก89/630/1/fulltext%20%281%29.pdf

แนวหน้า. (2565). ‘มาริโอ้-คิมเบอร์ล่ี’หวนคู่กันอีกคร้ังใน‘หมอหลวง’ ได้ฤกษ์ดีรวมทีมบวงสรวงละคร. แนวหน้า.https://www.naewna.com/entertain/673533

นิสรินดา บินนิโซะ สุชาวดี บัวผัน และศุภธัช คุ้มครอง. (2567). เร่ืองเทพเจ้าเห้งเจียแห่งชายแดนใต้ : บทบาทหน้าที่ของการบูชาเจ้าพ่อไต่เส่ีย บ้านกําแพง ตําบลกะลุวอ อําเภอเมืองจังหวัดนราธิวาส.วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 24(2), 402-428.https://so03.tci-thaijo.org/index.php/liberalarts/article/view/277673/185091

นีรนุช กมลยะบุตร. (2564). การสื่อสารความเชื่อผ่านการแสดงเพลงโคราชในบริบทพิธีกรรมการแก้บน.วารสารสหวิทยาการสังคมศาสตร์และการสื่อสาร, 4(2), 35-46.https://so02.tcithaijo.org/index.php/ISSC/article/view/245725/169008

บันเทิงไทย. (2561).‘หนึ่งด้าว ฟ้าเดียว’-ความคิด ความหวัง ความตั้งใจ และเรื่องเหลือเชื่อ.สืบค้นจาก.https://www.matichon.co.th/entertainment/news_959383

ประวิทย์ ฤทธิบูลย์. (2558).นาฏศิลป์ไทย: สื่อทางวัฒนธรรมที่มากกว่าความบันเทิง[บทความ คณะศิลปกรรมศาสตร์].สืบค้นจากhttp://www.repository.rmutt.ac.th/dspace/handle/123456789/2288

ปราปต์ปฎล สุวรรณบาง. (2561,มิถุนายน 13).เหตุการณ์อภินิหารกลางกอง“บุพเพสันนิวาส”เมื่อครั้ง“ปราปต์ปฎล”รับบทพระนารายณ์.Sanook.https://www.sanook.com/movie/78789/

เปรมปรีดิ์ โพธิ์ศรีทอง และวรรณนะ หนูหมื่น. (2560). การรักษาโรคด้วยภูมิปัญญาหมอพื้นบ้าน:กรณีหมองู และหมอหยิกพยาธิ ตําบลบางจาก จังหวัดนครศรีธรรมราช.วารสารวิจัยและพัฒนามหาวิทยาลัยราชภัฏเลย,12(42).https://so05.tcithaijo.org/index.php/researchjournal

เปรมปรีดิ์โพธ์ิศรีทอง และวรรณนะ หนูหมื่น. (2560).การรักษาโรคในแบบคติชนวิทยา : กรณีหมอสมุนไพร และหมอรักษาเริมในเขตตําบลบางจาก จังหวัดนครศรีธรรมราช.วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม,11(3), 135-149.สืบค้นจาก

https://so05.tci-thaijo.org/index.php/rmuj/article/view/144781/107058

พระครูสิริรัตนานุวัตร. (2558). อิทธิพลการบนบาน บวงสรวงในสังคมไทย.วารสารกระแสวัฒนธรรม, 16(29),สืบค้นจากhttps://so02.tci-

thaijo.org/index.php/cultural_approach/article/view/35494/29495

พระครูสิริรัตนานุวัตร. (2556).การบนบาน บวงสรวง: แนวคิด หลักการ อิทธิพล ต่อสังคมไทย.(บทสังเคราะห์งานวิจัย). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย สถาบันวิจัยพุทธาสตร์.

พระชาญชัย ชยเมธี. (2556). เรื่องบทบาทของสัปเหร่อที่มีต่อพิธีงานศพ : กรณีศึกษาในเขตเทศบาลตําบลหลวงใต้ อําเภองาว จังหวัดลําปาง.[วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต,มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].http://mcupress.mcu.ac.th/userfiles/file/thesis/Buddhist-Studies/2556_Buddhist-Studies/56-02-2-038.pdf

พิพัฒน์ วิถี. (2554).สัญลักษณ์ในพิธีกรรมงานบวชของกลุ่มชาติพันธุ์ไทย-เขมร : กรณีศึกษาตําบลเมืองที อําเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์.[วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตร์มหาบัณฑิตมหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์].สืบค้นจากhttps://pubhtml5.com/lmgbw/zkpb/สัญลกัษณ์ทางพระพุทธศาสนาในสังคมไทย/52

พงษ์ศิริชัย สมคะเน. (2565).คติชนกับนางงาม: บทบาทหน้าที่ของคติชนและภาพสะท้อนสังคมไทย.วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา,30(2),184-193.

ภริมา วินิธาสถิตกุล และ พระมหาจิรฉันท์ จิรเมธี. (2558). คติชนวิทยา: ความเชื่อกับสังคมไทย.

วารสาร มจร มนุษยศาสตร์ปริทรรศน์,1(1),31-42.สืบค้นจากhttps://so03.tci-thaijo.org/index.php/human/article/view/138018

ภัทรธรณ์ แสนพินิจ.(2566).เรื่องร่างทรง: บทบาทและภาพสะท้อนด้านการถ่ายทอดข้อมูลทางศาสนาพนื้บ้านในภาพยนตร์ไทย.วารสารกระแสวัฒนธรรม, 24(45), 57-73.https://so02.tcithaijo.org/index.php/cultural_approach/article/view/260968/179242

ยุพารักษ์ ชนะบวรวัฒน์. (2560).การบนสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของชาวพุทธในสังคมไทย.วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต,มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, คณะศิลปะศาสตร์,สาขาวิชาพุทธศาสนศึกษา. สืบค้นจากhttps://ethesisarchive.library.tu.ac.th/thesis/2017/TU_2017_5606031648_7398_8305.pdf

รีฟิล แลป. (2564).ความเชื่อกับธรรมชาติ การสร้างสายสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติเพื่อการอยู่ร่วมกัน อย่างยั่งยืน.City Cracer.สืบค้นจาก

https://citycracker.co/city-environment/belief-in-nature/วรธนิก โพธิจักร. (2566). เร่ืองหมอมอใบไม้ในอุบลราชธานี : บทบาทหน้าที่ของพิธีกรรมพยากรณ์

ดวงชะตาต่อสังคมอีสานร่วมสมัย.วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 23(1),250-277.สืบค้นจาก

https://so03.tci-thaijo.org/index.php/liberalarts/article/view/263771/177052

วุฒิศักด์ิ อนรรฆพร. (2565). ไสยศาสตร์ในกองถ่าย.Adadict.https://adaddictth.com/exclusive/film-production-superstitions

ศรัทธา. (2565).ธรรมเนียมไทยไทย ทําไมก่อนถ่ายทําหนังละครต้อง “บวงสรวง”. แสงแห่งศรัทธา.สืบค้นจากhttps://sattha.co.th/%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%

ศิราพร ณ ถลาง. (2548).คติชนวิทยา:แนวคิดและทฤษฎี. กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สุรเชษฐ์ คูหาเลิศ. (2567). บทบาทหน้าที่ของคติชนในมหาวิทยาลัย: กรณีศึกษามหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ วิทยาเขตสุโขทัย.วารสารศิลปศาสตร์วิชาการและการวิจัย, 19(1), 209-230.สืบค้นจากhttps://so04.tci-thaijo.org/index.php/larhcu/article/view/270483/183854

อภิลักษณ์ เกษมผลกูล และ พงษ์ศิริชัย สมคะเน. (2565). คติชนกับนางงาม: บทบาทหน้าที่ของคติชนและ ภาพสะท้อนสังคมไทย.วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยบูรพา, 30(2), 179-196.สืบค้นจากhttps://so06.tci-thaijo.org/index.php/husojournal/article/view/253971/174088

อรัณย์ หนองพล. (2564).ย้อนชม 9 ละครรสเด็ดจาดผู้จัดแดง-ธัญญา โสภณ.Thestandard.สืบค้นจากhttps://thestandard.co/thanya-wachirabunjong-9-thai-series/

MGR online. (2562, 25มีนาคม). ช่อง 3 จัดพิธีครอบครูประจําปี 2562.MGR.https://mgronline.com/drama/detail/9620000029597

Sanook, (2561).เหตุการณ์อภินิหารกลางกอง“บุพเพสันนิวาส”เมื่อครั้ง“ปราปต์ปฎล”รับบทพระนารายณ์.Sanook.สืบค้นจากhttps://www.sanook.com/movie/78789/