การศึกษารูปแบบการเรียนรู้ด้วยกระบวนการวิศวกรสังคม เพื่อการสืบสานภูมิปัญญาการทำสบู่ก้อนจากผงข้าวเหนียวดำลืมผัว ของสโมสรนักศึกษาคณะครุศาสตร์และการพัฒนามนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ
คำสำคัญ:
รูปแบบการเรียนรู้, วิศวกรสังคม, การสืบสานภูมิปัญญา, สบู่ก้อนจากผงข้าวเหนียวดำลืมผัวบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบันของการสืบสานภูมิปัญญาการทำสบู่ก้อนจากผงข้าวเหนียวดำลืมผัวของชุมชน 2) เพื่อศึกษาการสร้างรูปแบบการเรียนรู้ด้วยกระบวนการวิศวกรสังคมเพื่อการสืบสานภูมิปัญญาการทำสบู่ก้อนจากผงข้าวเหนียวดำลืมผัวของสโมสรนักศึกษาคณะครุศาสตร์และการพัฒนามนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ พื้นที่วิจัยคือ วัดปราสาทพนาราม บ้านปราสาท หมู่ที่ 12 ตำบลปราสาท อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ โดยมีกลุ่มผู้ให้ข้อมูลจำนวน 13 คน ได้มากจากการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ แนวคำถามในการสัมภาษณ์ และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม ผลการวิจัยพบว่า 1) ผู้ถ่ายทอดความรู้ภูมิปัญญาการทำสบู่ก้อนจากผงข้าวเหนียวดำลืมผัว มีแนวคิดในการถ่ายทอดภูมิปัญญาให้แก่คนในชุมชนและนักศึกษาให้มีรายได้จากการประกอบอาชีพระหว่างเรียน และคงความเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดศรีสะเกษ แต่ยังเน้นการบรรยายเป็นหลัก 2) นักศึกษาผู้รับการถ่ายทอดได้รับส่งต่อความภาคภูมิใจของผู้ถ่ายทอดไปยังเพื่อนสมาชิกผ่านการบอกเล่าประวัติความเป็นมา โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสืบสานเจตนารมณ์และดำรงไว้ซึ่งองค์ความรู้ ภูมิปัญญาการทำสบู่ก้อนจากผงข้าวเหนียวดำลืมผัว โดยมีวิธีการถ่ายทอดโดยการบรรยายประกอบการลงมือปฏิบัติจริง เพื่อให้ผู้รับการถ่ายทอดได้ลงมือฝึกปฏิบัติและจดจำขั้นตอนวิธีการทำได้อย่างละเอียด ชัดเจน โดยเรียนรู้ผ่านเครื่องมือวิศวกรสังคมทั้ง 5 เครื่องมือ และสื่อต่างๆ ฝึกทักษะการเป็นนักคิด นักสื่อสาร นักประสาน และนักสร้างนวัตกรรม กระบวนการและทักษะของวิศวกรสังคมต่างๆ จึงเป็นกระบวนการที่สร้างขึ้นเพื่อสืบทอดภูมิปัญญาการทำสบู่ก้อนจากผงข้าวเหนียวดำลืมผัว โดยพัฒนาสมรรถนะของนักศึกษาครูในอนาคต ภายใต้การเรียนรู้จากประสบการณ์ด้วยรูปแบบการเรียนรู้ผ่านกระบวนการวิศวกรสังคม เพื่อการสืบสานภูมิปัญญาการทำสบู่ก้อนจากผงข้าวเหนียวดำลืมผัวของสโมสรนักศึกษาคณะครุศาสตร์และการพัฒนามนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ
เอกสารอ้างอิง
แก้วตา ผิวพรรณ. (2565). โครงการบ่มเพาะวิศวกรสังคมเพื่อพัฒนานวัตกรรมในการเพิ่มศักยภาพการพัฒนาเชิงพื้นที่ในอำเภอเขาค้อ. วารสาร มจร.การพัฒนาสังคม, 7(3), 148-168.
งามพิศ สัตย์สงวน. (2545). วัฒนธรรมข้าวในสังคมไทย: การคงอยู่และการเปลี่ยนแปลง. คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
จุลพงษ์ สุขารมย์. (2554). สบู่สมุนไพร. บริษัท ซัม ธิงค์ ทู รีด จำกัด.
ชุติมา เมฆวัน. (2564). รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์: การปรับเปลี่ยนเทคโนโลยีการผลิตข้าวของเกษตรกรรุ่นใหม่ในจังหวัดศรีสะเกษ. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (สกสว.) โดยผ่านความเห็นชอบของมหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.
ชุติมา เมฆวัน. (2564). แนวทางการสร้างมูลค่าเพิ่มแก่ผลิตภัณฑ์ข้าวพื้นบ้านที่สอดคล้องกับบริบทและวิถีบริโภคของผู้บริโภคในปัจจุบันในพื้นที่อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 12(1), 152-179.
ชุติมา เมฆวัน. 2 กุมภาพันธ์ 2569. (การสื่อสารส่วนบุคคล).
ชุติมา ฤๅชัย และคณะ. (2567). “บุหงาบุญพา”: การเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์จากดอกกุหลาบเหลือทิ้งโยใช้ทักษะวิศวกรสังคมเป็นฐานของชมรม LPRU สืบสานปณิธานของพ่อ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง. ถนอมจิตร สาระคุณ (บรรณาธิการ). รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการระดับชาติ มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง.
มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง.
ดนัย ไชยโยธา. (2547). อารยธรรมไทย. โอเดียนสโตร์.
นงรัตน์ อิสโร. (2564). คู่มือการพัฒนานักศึกษาเพื่อการพัฒนาประเทศ. อมรินทร์.
ประคอง นิมมานเหมินทร์ และคณะ. (2560). คติชนไทยในวัฒนธรรมข้าว. สถาบันไทยคดีศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ภาณุทรรศน์. (2547). ผิวพรรณผ่องใสด้วยสบู่สมุนไพรสูตรพิเศษ. ไพลิน.
รัชพล ปัจพิบูลย์. (2538). กระบวนการถ่ายทอดวัฒนธรรมการทอผ้าของชาวไทยทรงดำ. ม.ป.ท..
รำพึง พูลสุข. (2540). ข้าว. คณะเทคโนโลยีการเกษตร สถาบันราชภัฏเชียงใหม่.
ลูเซียน เอ็ม แองค์ (เขียน) นฤจร อิทธิจีระจรัส (แปล)). ข้าวกับมนุษย์ : นิเวศวิทยาทางการเกษตรในเอเชียอาคเนย์.
มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์และสำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
วชิรวรรณ บุญญาพุทธิพงศ์ และคณะ. (2562). รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์: การศึกษาคุณสมบัติของชาวพื้นเมืองเพื่อการผลิตแปรรูปและเพิ่มมูลค่าข้าวอย่างยั่งยืน. คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
ศูนย์มานุษวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). ภูมิปัญญาไทย ภูมิปัญญาเทศ. ศูนย์มานุษวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
ศูนย์วิจัยปราจีนบุรี. (2549). เอกสารวิชาการลักษระและคุณค่าพันธุ์ข้าวพื้นเมืองไทย. ห้างหุ้นส่วนจำกัดพิมพ์งาม.
สุกัญญา สุจฉายา. (2554-2555). เศรษฐกิจสร้างสรรค์กับการจัดการเชิงวัฒนธรรม. วารสารไทยศึกษา, 7(2), 217-239.
สำนักงานจังหวัดศรีสะเกษและภาคีเครือข่าย. (2549). ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น: ประวัติอำเภอตำบล หมู่บ้าน ของจังหวัดศรีสะเกษ. ศรีสะเกษการพิมพ์.
แหล่งศิลปกรรมจังหวัดศรีสะเกษ. (2555). หน่วยอนุรักษ์ศิลปกรรมและสิ่งแวดล้อมจังหวัดศรีสะเกษ.
อรอนงค์ นัยวิกุล. (2547). ข้าว: วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
เอกวิทย์ ณ ถลาง. (2540). ภูมิปัญญาชาวบ้านสี่ภูมิภาค : วิถีชีวิตและกระบวนการรับรู้ของชาวบ้านไทย. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
เอี่ยม ทองดี. (2538). ข้าว: วัฒนธรรมและการเปลี่ยนแปลง. มติชน.
Mthmbu, S., Mtshali, N. and Frantz, J. (2014). Contextual determinants for community-based learning programmes innursing education in south Africa. South African Journal of Higher Education, 28(6), 1795-1813.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 คณะครุศาสตร์และการพัฒนามนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของคณะครุศาสตร์และการพัฒนามนุษย์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ และคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเอง