สำนึกพลเมืองโลกของพลเมืองไทย: บทสำรวจความเข้าใจและก้าวย่างในอนาคต

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการ “จากพลเมืองไทยสู่พลเมืองประชาธิปไตยของโลกเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน” มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจคุณลักษณะความเป็นพลเมืองโลกของพลเมืองไทย 2) ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการยกระดับสำนึกพลเมืองไทยสู่การเป็นพลเมืองโลก และ 3) เสนอแนวทางส่งเสริมความเป็นพลเมืองโลกเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสม โดยเก็บแบบสอบถามจากกลุ่มตัวอย่างประชากรไทยอายุ 18 ปีขึ้นไป จำนวน 1,500 คน ร่วมกับการศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่มย่อยภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เพื่อประเมินความเป็นพลเมืองโลกในสามมิติ ได้แก่ ความรู้ ความผูกพัน และการแสดงออก ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าพลเมืองไทยมีสำนึกความเป็นพลเมืองโลกในระดับปานกลาง กล่าวคือแม้พวกเขาจะทราบถึงความสัมพันธ์ระหว่างสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในระดับประเทศและระดับโลก อย่างไรก็ตาม ระดับความผูกพันต่อประชาคมโลกและการแสดงออกเพื่อประโยชน์ส่วนรวมของโลกยังอยู่ในระดับต่ำ โดยปัจจัยที่พบว่าส่งผลต่อความเป็นพลเมืองโลกในกลุ่มตัวอย่างให้แตกต่างกัน ประกอบด้วย ช่วงอายุ ระดับการศึกษา อาชีพ นโยบายรัฐ และบริบททางวัฒนธรรม โดยผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าแม้ปัจจุบันรัฐไทยจะกำหนดแนวนโยบายและมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมไว้หลายประการทว่ากลับยังขาดความเข้มข้นทั้งในเชิงเนื้อหากระบวนการ จึงส่งผลกระทบกับความต่อเนื่องจริงจังในทางปฏิบัติ นอกจากนั้น การจัดการศึกษาเพื่อสร้างสำนึกพลเมืองโลกของไทยก็ยังขาดความชัดเจนทั้งในด้านแนวคิด นิยาม กระบวนการ ตัวชี้วัด และระบบการจัดการที่เป็นเอกภาพและมีทิศทางเดียวกัน จึงยิ่งส่งผลให้เกิดช่องว่างระหว่างความรู้สำนึกและพฤติกรรม บทความนี้จึงมีข้อเสนอแนะว่าการสร้างสำนึกความเป็นพลเมืองโลกในพลเมืองไทยจึงควรเริ่มต้นจากการกำหนดกรอบแนวคิดเรื่องพลเมืองโลกกระบวนการถ่ายทอดรวมไปถึงตัวชี้วัดในหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานให้มีความชัดเจนและเป็นรูปธรรมมากขึ้น พร้อมทั้งพัฒนาศักยภาพและความเข้าใจเชิงลึกของครูผู้สอน เพื่อให้สามารถบูรณาการแนวคิดพลเมืองโลกสู่กระบวนการเรียนการสอนได้อย่างมีประสิทธิภาพ อันจะเป็นรากฐานสำคัญในการขับเคลื่อนนโยบายการพัฒนาอย่างยั่งยืนในระยะยาว