นโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจ: วิเคราะห์ “กิน-เที่ยว” และ “คนละครึ่ง” ต่อชีวิตทางสังคมของชนชั้นกลางและล่างในไทย

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ผลกระทบเชิงสังคมของนโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจของรัฐไทยในช่วงและหลังวิกฤตโควิด-19 โดยเน้นกรณีมาตรการ “คนละครึ่ง” และนโยบายกลุ่ม “กิน–เที่ยว” ซึ่งเป็นนโยบายที่ใช้การบริโภคเป็นกลไกหลักในการฟื้นฟูเศรษฐกิจ งานศึกษานี้เสนอให้มองนโยบายดังกล่าวไม่เพียงในฐานะเครื่องมือทางเศรษฐกิจ หากแต่เป็นนโยบายที่แทรกซึมเข้าสู่ชีวิตประจำวัน และส่งผลต่อความสัมพันธ์ทางสังคม ความมั่นคงในชีวิต และความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้างระหว่างชนชั้นกลางและชนชั้นล่างในสังคมไทย บทความใช้กรอบแนวคิดด้านนโยบายสาธารณะ รัฐสวัสดิการเชิงเลือกเป้า ทฤษฎีชนชั้นและความเหลื่อมล้ำ และแนวคิดเศรษฐกิจการเมืองของการบริโภค เพื่อวิเคราะห์ผลกระทบเชิงเปรียบเทียบ ผลการศึกษาพบว่า นโยบายกระตุ้นเศรษฐกิจแบบ “กิน–เที่ยว” สร้างผลเชิงบวกอย่างมีนัยสำคัญต่อชนชั้นกลาง ทั้งในด้านการฟื้นฟูรูปแบบการใช้ชีวิต ความมั่นคงทางจิตใจ และการธำรงสถานะทางสังคม ในขณะที่ชนชั้นล่างกลับได้รับประโยชน์อย่างจำกัด เนื่องจากข้อจำกัดด้านรายได้ ความไม่มั่นคงในการทำงาน และเงื่อนไขการเข้าถึงนโยบายที่พึ่งพาเทคโนโลยีดิจิทัลและการร่วมจ่าย บทความชี้ให้เห็นว่า แม้นโยบายจะถูกนำเสนอในกรอบของความช่วยเหลือถ้วนหน้า แต่ในทางปฏิบัติกลับมีแนวโน้มกระจายประโยชน์อย่างไม่เท่าเทียม และมีส่วนในการผลิตซ้ำความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้าง บทสรุปของการศึกษานี้เสนอว่า การออกแบบนโยบายเศรษฐกิจในอนาคตควรขยับจากการมุ่งกระตุ้นการบริโภค ไปสู่การคุ้มครองความมั่นคงในชีวิตและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ โดยคำนึงถึงความแตกต่างเชิงชนชั้นและบริบททางสังคมอย่างจริงจัง