โรงเรียนมาตรฐานสากล ความเป็นเลิศหรือความเหลื่อมล้ำ: การวิเคราะห์เกณฑ์รางวัลคุณภาพผ่านกรอบแนวคิดการนำนโยบายไปปฏิบัติและแผนการจัดสรรงบประมาณภายในสถานศึกษาเชิงประจักษ์

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์กลไกเชิงโครงสร้างของนโยบายโรงเรียนมาตรฐานสากล (WCSS) และเกณฑ์รางวัลคุณภาพแห่งสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (OBECQA) ที่ส่งผลต่อความเหลื่อมล้ำในการจัดสรรทรัพยากรภายในสถานศึกษา ผู้วิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงเอกสาร โดยบูรณาการกรอบแนวคิดการนำนโยบายไปปฏิบัติ ทฤษฎีข้าราชการระดับปฏิบัติการ และแนวคิดการบิดเบือนเป้าหมาย เพื่อวิเคราะห์ข้อมูลปฐมภูมิจากแผนปฏิบัติการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 ของโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ 2 แห่ง ในจังหวัดปทุมธานี ผลการศึกษาพบว่า ภายใต้แรงกดดันจากตัวชี้วัดความเป็นเลิศและข้อจำกัดของระบบงบประมาณอุดหนุนรายหัว สถานศึกษาได้พัฒนากลไกการปรับตัวเพื่อเอาตัวรอดผ่านกลยุทธ์การมุ่งเน้นกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ (Cream-skimming) ใน 2 รูปแบบหลัก ได้แก่ (1) การกระจุกตัวของงบประมาณในหลักสูตรห้องเรียนพิเศษ และ (2) การอัดฉีดทรัพยากรไปยังกลุ่มวิชาเชิงยุทธศาสตร์เพื่อการแข่งขัน (อาทิ กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ และวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี) ปรากฏการณ์นี้ส่งผลให้ทรัพยากรในกลุ่มวิชาแกนกลางสำหรับผู้เรียนในระบบปกติเกิดสภาวะเจือจางอย่างรุนแรง ข้อค้นพบนี้ยืนยันสภาวะการบิดเบือนเป้าหมาย ที่ตัวชี้วัดความเป็นเลิศได้ผลักดันให้สถานศึกษาผลิตซ้ำความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้าง งานวิจัยจึงเสนอให้มีการรื้อถอนและปรับปรุงเกณฑ์ OBECQA โดยให้น้ำหนักตัวชี้วัดด้านความเสมอภาคเป็นเกณฑ์หลัก และปฏิรูประบบการจัดสรรงบประมาณเป็นแบบอิงความจำเป็น เพื่อคืนความยุติธรรมทางการศึกษา