สถาบันพระมหากษัตริย์กับการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง: การศึกษาเปรียบเทียบประเทศไทยและญี่ปุ่น

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบทบาทและการปรับตัวของสถาบันพระมหากษัตริย์ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองของประเทศไทย 2) ศึกษาบทบาทและการปรับตัวของสถาบันจักรพรรดิท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองของประเทศญี่ปุ่น และ 3) เปรียบเทียบความเหมือนและความแตกต่างของบทบาทและการปรับตัวของสถาบันพระมหากษัตริย์ต่อการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองของทั้งสองประเทศ การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิจัยเอกสารร่วมกับการวิเคราะห์เชิงประวัติศาสตร์และการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบ ข้อมูลประกอบด้วยรัฐธรรมนูญ กฎหมาย หนังสือ บทความวิจัย และบทความวิชาการภาษาไทยและภาษาอังกฤษ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์ข้ามกรณีใน 4 มิติ ได้แก่ การเปลี่ยนแปลงฐานของอำนาจอธิปไตย พระราชสถานะและพระราชอำนาจภายใต้รัฐธรรมนูญ การปรับบทบาทต่อการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง และบทบาทเชิงสัญลักษณ์กับความชอบธรรม ผลการวิจัยพบว่า ประเทศไทยและญี่ปุ่นต่างสามารถรักษาความต่อเนื่องของสถาบันพระมหากษัตริย์ไว้ภายหลังการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางการเมืองครั้งสำคัญ แต่มีรูปแบบการปรับตัวแตกต่างกัน ประเทศไทยมีจุดเปลี่ยนสำคัญจากการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 โดยสถาบันพระมหากษัตริย์ปรับสถานะและบทบาทภายใต้รัฐธรรมนูญท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของระบอบและโครงสร้างทางการเมืองอย่างต่อเนื่อง ส่วนญี่ปุ่นมีจุดเปลี่ยนสำคัญภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอง โดยรัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1947 กำหนดจักรพรรดิเป็นสัญลักษณ์ของรัฐและความเป็นเอกภาพของประชาชน พร้อมจำกัดบทบาทด้านการปกครองอย่างชัดเจน ผลการเปรียบเทียบพบว่า ญี่ปุ่นมีลักษณะการปรับตัวผ่านการกำหนดขอบเขตทางรัฐธรรมนูญและการเสริมบทบาทเชิงสัญลักษณ์ ขณะที่ประเทศไทยมีลักษณะการปรับตัวผ่านพัฒนาการของพระราชสถานะและบทบาทภายใต้บริบททางการเมืองที่เปลี่ยนแปลง ผลการศึกษาชี้ว่า ความต่อเนื่องของสถาบันพระมหากษัตริย์มิได้หมายถึงการรักษารูปแบบเดิมไว้ทั้งหมด แต่สัมพันธ์กับความสามารถในการปรับสถานะ บทบาท และฐานความชอบธรรมให้สอดคล้องกับระเบียบทางการเมืองของแต่ละประเทศ