แนวทางการพัฒนากิจกรรมส่งเสริมสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์ ตามกรอบการประเมิน PISA สำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น
คำสำคัญ:
แนวทางการพัฒนากิจกรรม, สมรรถนะทางวิทยาศาสตร์, PISAบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความ ต้องการและแนวทางในการส่งเสริมสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์ตามกรอบการประเมิน PISA สำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น แหล่งข้อมูล คือ 1) ครูผู้สอนรายวิชาวิทยาศาสตร์ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น จังหวัดกาฬสินธุ์ ที่มีบทบาทในการดำเนินงาน หรือสนับสนุนการดำเนินการตามกรอบการประเมิน PISA จำนวน 34 คน ได้มาโดยการเลือกแบบอาสาสมัคร 2) ผู้เชี่ยวชาญพัฒนากิจกรรมส่งเสริมสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์ จำนวน 5 คน ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสอบถามความต้องการจำเป็น แบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ ค่าเฉลี่ย ( ) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (
) ค่าดัชนีลำดับความสำคัญของความต้องการจำเป็น (PNImodified) และการวิเคราะห์เนื้อหา (content analysis) ผลการวิจัยพบว่า 1) การประเมินความต้องการจำเป็น มีค่าดัชนีลำดับความสำคัญของความต้องการจำเป็น อยู่ระหว่าง (PNI modified = 0.06 - 0.30) และพบว่า ด้านงบประมาณและทรัพยากร มีลำดับความสำคัญสูงสุด รองลงมา คือ ต้องการกิจกรรมที่หลากหลายและน่าสนใจ และความเข้าใจในการออกแบบกิจกรรม ตามลำดับ และ 2) แนวทางการพัฒนากิจกรรมเน้นการใช้โครงงานวิทยาศาสตร์ที่ใช้ปัญหาในชุมชนเป็นฐาน ผ่านวงจร การสืบเสาะหาความรู้ โดยแนวทางจำเพาะสำหรับสมรรถนะทั้ง 3 ด้าน ได้แก่ การส่งเสริมสมรรถนะการอธิบายปรากฏการณ์เชิงวิทยาศาสตร์ ควรใช้รูปแบบการสืบเสาะ 5E เชื่อมโยงกับบริบทจริง การส่งเสริมสมรรถนะการประเมินและออกแบบกระบวนการสืบเสาะเน้นให้ผู้เรียนออกแบบการทดลองและใช้ประจักษ์พยานในการโต้แย้ง และการส่งเสริมสมรรถนะการใช้ข้อมูลเน้นการตัดสินใจบนพื้นฐานของหลักฐานเชิงประจักษ์ ทั้งนี้ควรสนับสนุนการใช้สื่อดิจิทัลและสถานการณ์จำลองเพื่อลดข้อจำกัดด้านอุปกรณ์และขับเคลื่อนกระบวนการ ผ่านชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (PLC) ร่วมกับการวัดประเมินผลตามสภาพจริง เพื่อยกระดับคุณภาพการเรียนรู้สู่สมรรถนะ PISA อย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
ชวนัท มณีกร และ วิชัย เสวกงาม. (2561). แนวทางการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์ที่ส่งเสริมการรู้วิทยาศาสตร์ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น โรงเรียนสังกัดมูลนิธิแห่งสภาคริสตจักรในประเทศไทย. วารสารอิเล็กทรอนิกส์ทางการศึกษา, 13(2), 121–133.
เชาวลิต ยิ้มแย้ม. (2566). ความต้องการจำเป็นและแนวทางการพัฒนาการดำเนินงานระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียนของโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 1 [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.
พิมพลอย ตามตระกูล. (2564). การพัฒนาความฉลาดรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เรื่อง กรด-เบส ด้วยการจัดการเรียนรู้แบบใช้บริบทเป็นฐานร่วมกับการใช้เทคโนโลยี สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 [การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ลือชา ลดาชาติ และ ลฎาภา ลดาชาติ. (2562). การเรียนการสอนที่เน้นสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 42(4), 1–19.
วิเศษ พึ่งประยูร. (2562). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์โดยบูรณาการทฤษฎีคอนสตรัคติวิสต์ร่วมกับเทคนิคการใช้คำถามเพื่อพัฒนาความคิดเชิงวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 [วิทยานิพนธ์ครุศาสตร์ดุษฎีบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยบูรพา.
ศิริวรรณ ฉัตรมณีรุ่งเจริญ และ รุ่งนภา แซ่แต้. (2567). การพัฒนาสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 โดยการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ร่วมกับการใช้บริบทสถานการณ์ในชีวิต ในระดับบุคคล ระดับชาติ และระดับโลก. วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์, 39(3), 1–13.
สิริวิมล ยืนสี. (2567). การพัฒนาสมรรถนะทางวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม เรื่อง มนุษย์กับความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อม ด้วยการจัดการเรียนรู้โดยใช้หลักฐานของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 [การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2566). การแถลงข่าวผลการประเมิน PISA 2022. https://pisathailand.ipst.ac.th/news-21/
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2566). กรอบการประเมินด้านวิทยาศาสตร์ PISA 2025. https://pisathailand.ipst.ac.th/about-pisa/science_competency_framework/
สุวิมล ว่องวาณิช. (2558). การวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. พริกหวานกราฟฟิค.
moe360.blog. (2567, 16 กุมภาพันธ์). รมว.ศธ. ‘พิพัฒน์’ นั่งหัวโต๊ะ ดึงจุดแข็งทุกหน่วยงานจัดการศึกษาตั้งเป้ายกระดับผลประเมิน PISA 2025 ในทุกมิติ. MOE360. https://moe360.blog/2024/02/16/moe-pisa-160267/
Abdullah, M. I., Kusuma, J., & Abrar, R. N. (2025). Enhancing middle school students' scientific literacy through inquiry-based learning in environmental education. Journal of Science and Mathematics Education, 1(4), 111–117. https://doi.org/10.70716/josme.v1i4.338
Muliana, A., Jufri, A. W., & Bahri, S. (2024). The effect of Learning Cycle 5E model on the scientific literacy of 10th grade students. Jurnal Penelitian Pendidikan IPA, 10(9), 6662–6668. https://doi.org/10.29303/jppipa.v10i9.8415
